Đồng phục nhân viên tạp vụ trong bệnh viện ít khi được nhắc tới, dù đây là lực lượng giữ sạch cả khoa phòng. Người nhà bệnh nhân hay thắc mắc vì sao hành lang vừa lau xong vẫn còn mùi. Câu trả lời nằm ở quy trình, dụng cụ và cả trang phục của người làm.
Chúng tôi tổng hợp lại những nguyên tắc cơ bản về vệ sinh bệnh viện dưới góc nhìn dễ hiểu. Bài phù hợp với người quản lý hậu cần, người nhà bệnh nhân hoặc ai đang tìm hiểu công việc này.
Người nhà bệnh nhân hay hỏi: vì sao hành lang vừa lau đã có mùi
Mùi hành lang bệnh viện thường đến từ ba nguồn. Rác y tế chưa được thu gom kịp, nước lau sàn pha sai tỷ lệ và dụng cụ lau dùng chung nhiều khu.
Vệ sinh bệnh viện khác hẳn vệ sinh văn phòng. Ở văn phòng, sàn sạch là đủ. Ở bệnh viện, bề mặt còn phải được khử khuẩn, tức là diệt bớt vi khuẩn, virus bám trên đó.
Tạp vụ vì thế là tuyến đầu phòng lây nhiễm, dù ít được nhắc tới. Ở những bệnh viện đa khoa lớn, đội vệ sinh có khi đông ngang một khoa lâm sàng.
Công việc của tạp vụ ở khoa phòng, hành lang và khu cách ly
Mỗi khu vực có cường độ và mức rủi ro riêng. Hiểu được điều này sẽ thấy vì sao không thể dùng một kiểu làm cho mọi nơi.
- Buồng bệnh: lau sàn, lau thành giường, tay nắm cửa, thu gom rác sinh hoạt và rác y tế.
- Hành lang, sảnh chờ: lau sàn nhiều lần trong ngày, lau ghế chờ, thang máy.
- Khu cách ly: làm theo quy trình riêng, trang phục bảo vệ đầy đủ, dụng cụ không mang ra ngoài.
Bề mặt tiếp xúc nhiều như tay vịn, nút thang máy, công tắc đèn được lau khử khuẩn nhiều lần mỗi ca. Đây là những điểm vi khuẩn truyền qua tay nhanh nhất.
Với buồng bệnh vừa có người xuất viện, đội vệ sinh làm tổng vệ sinh cuối cùng trước khi đón bệnh nhân mới. Nệm, thành giường, tủ đầu giường đều được lau khử khuẩn kỹ.
Công việc chia theo ca, kể cả ban đêm. Người làm ca đêm thường phụ trách tổng vệ sinh và thu gom rác cuối ngày.
Phân vùng sạch và vùng bẩn: nguyên tắc cơ bản
Phân vùng là chia bệnh viện thành khu sạch và khu bẩn. Mục đích là không để vi khuẩn đi từ khu bẩn sang khu sạch theo người hoặc theo dụng cụ.
Nguyên tắc dễ nhớ nhất là lau từ sạch đến bẩn, từ trên xuống dưới. Ví dụ trong buồng bệnh, lau bàn đầu giường trước, sàn sau, nhà vệ sinh cuối cùng.
Mỗi khu dùng dụng cụ riêng, thường phân theo màu giẻ và màu xô. Lối đi cũng nên một chiều, xe rác không đi ngược qua khu vô trùng. Phòng mổ và khu vô trùng thường được thiết kế theo chuẩn phòng sạch ngay từ đầu. Nhờ vậy việc vệ sinh dễ kiểm soát hơn.
Rác thải y tế: phân loại sai là rủi ro
Rác y tế gồm bông băng, kim tiêm, ống truyền, găng tay đã dùng. Nếu phân loại sai, người thu gom có thể bị kim đâm hoặc tiếp xúc dịch cơ thể.
Các bệnh viện dùng túi và thùng màu khác nhau cho từng loại rác. Vật sắc nhọn luôn bỏ vào hộp cứng riêng, không bỏ vào túi nilon. Tạp vụ tuyệt đối không dùng tay ấn rác xuống cho gọn.
Một lỗi hay gặp là buộc túi rác quá đầy rồi kéo lê trên sàn. Túi rách giữa đường làm phát tán dịch bẩn ra hành lang. Túi chỉ nên đầy khoảng ba phần tư rồi buộc lại.
Nhân viên mới cần được tập huấn trước khi vào làm, sau đó nhắc lại định kỳ. Sai một lần có thể dẫn tới phơi nhiễm, phải theo dõi sức khỏe nhiều tháng.
Trang phục bảo vệ theo mức độ rủi ro
Không phải khu nào cũng cần mặc kín từ đầu đến chân. Trang phục thay đổi theo mức độ rủi ro của nơi làm việc.
Ở hành lang và sảnh, đồng phục thường ngày cộng găng tay là đủ. Ở buồng bệnh truyền nhiễm, người làm cần thêm khẩu trang y tế và áo choàng. Ở khu cách ly, bộ trang phục gồm áo choàng dùng một lần, mũ, kính và ủng.
Đồ dùng một lần phải bỏ sau mỗi lượt vào khu cách ly. Đồ tái sử dụng như ủng, kính phải khử khuẩn đúng quy trình trước khi dùng lại.
Đồng phục nhân viên tạp vụ: tiêu chí chọn cho môi trường y tế
Đồng phục ở đây không chỉ để trông gọn gàng. Nó còn là lớp bảo vệ đầu tiên giữa người làm và môi trường có mầm bệnh.
Tiêu chí đầu tiên là vải chịu được giặt ở nhiệt độ cao và hoá chất khử khuẩn. Vải kate hoặc kaki pha polyester thường bền hơn cotton thuần trong điều kiện này. Tiêu chí thứ hai là màu tách biệt với điều dưỡng, bác sĩ để người bệnh dễ nhận ra ai đang làm việc gì.
Bạn có thể tham khảo mẫu đồng phục nhân viên tạp vụ được may riêng cho bệnh viện, tòa nhà để so chất liệu và màu. Áo nên có túi nắp, tránh túi hở vì dễ rơi đồ vào khu vệ sinh. Cách đặt may cho khối y tế chúng tôi từng viết trong bài may đồng phục cho phòng y tế nội bộ.
Giặt và quản lý đồng phục: không mang về nhà
Nhiều người làm tạp vụ có thói quen mặc đồng phục về nhà rồi giặt chung với đồ gia đình. Đây là cách dễ mang mầm bệnh về cho người thân nhất.
Bệnh viện nên giặt đồng phục tập trung, có khu thay đồ trước và sau ca. Mỗi người cần ít nhất ba bộ để luân phiên giặt, phơi và dự phòng. Áo bị rách, bạc màu hoặc dính vết khó tẩy nên thay sớm.
Khối hậu cần ngoài khu lâm sàng như kho, bảo trì đôi khi mặc áo thun có cổ cho dễ vận động. Nếu cần mẫu áo thun cổ trụ bền màu cho nhóm này, bạn có thể xem thêm thông tin.
Sức khỏe của chính người làm tạp vụ
Người chăm lo vệ sinh cho cả bệnh viện đôi khi lại ít được chăm lo sức khỏe nhất. Có ba việc nên làm đều đặn.
Thứ nhất là tiêm phòng các bệnh lây qua máu như viêm gan B. Thứ hai là khám sức khỏe định kỳ và theo dõi khi có phơi nhiễm. Thứ ba là bảo vệ da tay, vì tiếp xúc hoá chất lâu ngày dễ gây viêm da.
Tư thế làm việc cũng ảnh hưởng nhiều. Đẩy xe rác nặng, cúi lau sàn liên tục dễ gây đau lưng. Cán lau dài vừa tầm và xe đẩy có bánh tốt giúp giảm đáng kể mệt mỏi cuối ca. Các dòng đồng phục ngành dịch vụ khác bạn có thể xem thêm tại đây.
Câu hỏi thường gặp
Tạp vụ bệnh viện có cần chứng chỉ gì không?
Thường không cần bằng cấp chuyên môn. Tuy nhiên người làm phải được tập huấn về kiểm soát nhiễm khuẩn và phân loại rác y tế trước khi nhận việc.
Đồng phục tạp vụ y tế nên chọn màu gì?
Nên chọn màu khác hẳn điều dưỡng và bác sĩ, như xanh ngọc đậm hoặc ghi. Màu vừa phải giúp che vết bẩn nhẹ nhưng vẫn dễ phát hiện khi áo cần thay.
Bao lâu phải thay đồ bảo hộ khi làm ở khu cách ly?
Đồ dùng một lần phải thay sau mỗi lượt ra khỏi khu cách ly. Không được mặc đồ đó sang khu khác, kể cả khi trông còn sạch.
Có nên mặc đồng phục tạp vụ từ nhà đến bệnh viện không?
Không nên. Người làm nên mặc đồ cá nhân tới, thay đồng phục tại bệnh viện và thay ra trước khi về. Cách này hạn chế mang mầm bệnh ra ngoài.