Mỗi khi trời trở lạnh hay bước vào giao mùa, phòng khám thường đông hẳn lên vì ho, sốt và sổ mũi. Kiến thức sức khỏe và y khoa phổ thông về cảm cúm giúp bạn hiểu vì sao hai bệnh này thường bị nhầm lẫn. Chúng tôi sẽ đi qua từng điểm khác biệt quan trọng, từ nguyên nhân, mức độ nguy hiểm đến cách xử trí.
Đội ngũ biên tập của chúng tôi thường xuyên tổng hợp thông tin từ các nguồn y tế uy tín rồi diễn giải lại cho người đọc phổ thông. Trong quá trình làm việc, chúng tôi nhận ra có những hiểu lầm lặp đi lặp lại. Nhiều người nghĩ cảm cúm và cúm mùa là cùng một bệnh. Không ít người thấy sốt là đòi uống kháng sinh. Những cách hiểu này khiến việc chăm sóc tại nhà kém hiệu quả, thậm chí làm bệnh kéo dài.
Nội dung này không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Mục tiêu của chúng tôi là giúp bạn có nền tảng hiểu biết để chủ động hơn khi chăm sóc bản thân và người thân.
Cảm cúm và cúm mùa khác nhau ở đâu
Về y khoa phổ thông, cảm cúm (common cold) và cúm mùa (influenza) do hai nhóm virus khác nhau gây ra. Cảm cúm thường liên quan đến rhinovirus. Cúm mùa lại do virus cúm A hoặc B gây nên. Tên gọi nghe gần giống nhau, nhưng mức độ ảnh hưởng đến cơ thể chênh lệch khá nhiều.
Cảm cúm thường khởi phát từ từ. Bạn có thể thấy rát họng trước, rồi mới sổ mũi và ho nhẹ. Sốt nếu có cũng không quá cao. Cúm mùa thì khác hẳn. Có người đi ngủ hoàn toàn khỏe mạnh, sáng dậy đã sốt cao, ớn lạnh, đau nhức người và mệt lả. Vì diễn tiến nhanh và nặng hơn, cúm mùa cần được theo dõi sát, nhất là ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.
Những triệu chứng thường gặp và dấu hiệu cần lưu ý
Triệu chứng của hai bệnh chồng lấn nhiều, nên người bệnh rất dễ tự chẩn đoán sai. Khi đến khám, bệnh nhân thường mô tả một số biểu hiện như sau:
- Sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục, thường gặp ở cảm cúm nhiều hơn.
- Sốt cao đột ngột trên 38,5 độ C kèm rét run, gợi ý cúm mùa.
- Đau cơ, đau đầu dữ dội và mệt lả, cũng hay xuất hiện ở cúm mùa.
- Ho khan kéo dài, có thể ho có đờm nếu bội nhiễm. Ho quá 1 đến 2 tuần thì nên đi khám.
Chỉ dựa vào triệu chứng bên ngoài, việc phân biệt chính xác đôi khi vẫn khó, ngay cả với người có chuyên môn. Khi còn nghi ngờ, xét nghiệm nhanh cúm tại cơ sở y tế cho kết quả đáng tin cậy hơn nhiều so với tự đoán ở nhà.
Vì sao cúm mùa thường bùng phát vào một số thời điểm
Ở Việt Nam, cúm mùa thường tăng vào giai đoạn giao mùa, nhất là cuối năm khi trời se lạnh và độ ẩm thay đổi thất thường. Virus cúm sống bền hơn trong không khí lạnh và khô. Lúc đó niêm mạc mũi họng cũng dễ khô, giảm khả năng ngăn virus xâm nhập.
Môi trường đông người như trường học, văn phòng hay chợ là nơi virus lây lan rất nhanh. Chúng tôi từng gặp trường hợp cả một gia đình lần lượt mắc cúm trong vài ngày, bắt nguồn từ một người đi học hoặc đi làm về. Vì vậy, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang khi có dịch vẫn được khuyến nghị. Nhiều người cho rằng thói quen này chỉ cần khi có đại dịch lớn, nhưng thực ra nó hữu ích quanh năm.
Chăm sóc tại nhà khi bị cảm cúm hoặc cúm mùa nhẹ
Với đa số trường hợp cảm cúm thông thường, cơ thể có thể tự hồi phục sau khoảng 5 đến 7 ngày nếu được nghỉ ngơi đủ. Khi mới có dấu hiệu chớm bệnh, bạn có thể áp dụng vài nguyên tắc đơn giản.
Trước hết là nghỉ ngơi. Nhiều người vẫn cố đi làm hay đi học khi đang sốt, nhưng việc này khiến bản thân mệt thêm và dễ lây cho người xung quanh. Kế đến là uống đủ nước. Nước ấm pha chút chanh và mật ong có thể giúp làm dịu họng. Với trẻ nhỏ, nên cho uống từng ít một và theo dõi để bé không bỏ bú hay bỏ ăn quá lâu.
Hạ sốt cũng cần đúng cách. Sốt dưới 38,5 độ C thường chỉ cần chườm ấm và theo dõi thêm. Khi sốt cao hơn, dùng thuốc hạ sốt theo liều phù hợp cân nặng. Với trẻ em, nên tuân theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ nhi khoa, không tự ý tăng liều vì nghĩ sẽ hạ nhanh hơn.
Nếu muốn cập nhật thêm kiến thức y tế mới, bạn có thể xem chuyên mục tin tức y khoa mà chúng tôi thường xuyên cập nhật, tổng hợp nhiều chủ đề sức khỏe gần gũi với đời sống hằng ngày. Ngoài ra, bạn cũng có thể tham khảo các ứng dụng theo dõi sức khỏe để ghi lại nhiệt độ và triệu chứng mỗi ngày, giúp việc trao đổi với bác sĩ dễ dàng hơn.
Khi nào cảm cúm cần bác sĩ thăm khám trực tiếp
Không phải lúc nào cảm cúm cũng chỉ cần nghỉ ngơi tại nhà. Có một số dấu hiệu cảnh báo mà chúng tôi luôn khuyên người đọc đừng chủ quan.
Sốt cao trên 39 độ C kéo dài hơn 3 ngày, dù đã dùng thuốc, là lý do nên đi khám. Khó thở, đau tức ngực hoặc môi, đầu ngón tay tím tái cũng là triệu chứng nguy hiểm, đặc biệt ở người lớn tuổi hay người có bệnh phổi, tim mạch nền. Với trẻ nhỏ, nếu bé lừ đừ, bỏ ăn hoàn toàn hoặc thở nhanh bất thường, phụ huynh nên đưa bé đi khám ngay.
Lúc này, chọn một cơ sở y tế đủ uy tín rất quan trọng. Bạn có thể tham khảo danh sách các bệnh viện đa khoa được đánh giá cao tại Việt Nam để tìm nơi khám phù hợp, nhất là trong mùa cúm cao điểm khi phòng khám nhỏ dễ quá tải.
Phòng ngừa cúm mùa cho cả gia đình
Phòng bệnh luôn dễ hơn chữa bệnh. Với cúm mùa, một số thói quen đơn giản nhưng hiệu quả là rửa tay bằng xà phòng sau khi ra ngoài, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, và giữ nhà cửa thoáng khí. Những việc này rất dễ bị bỏ qua giữa nhịp sống bận rộn.
Tiêm vắc xin cúm hằng năm cũng được nhiều bác sĩ khuyến nghị, nhất là với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính. Vắc xin không đảm bảo phòng bệnh tuyệt đối, nhưng thường giúp giảm mức độ nặng nếu chẳng may bị cúm. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để biết thời điểm tiêm phù hợp.
Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc và vận động đều đặn cũng giúp hệ miễn dịch khỏe hơn. Đây là những kiến thức sức khỏe và y khoa phổ thông ai cũng biết, nhưng không phải ai cũng duy trì được lâu dài.
Một vài câu hỏi thường gặp về cảm cúm và cúm mùa
Nhiều độc giả hỏi chúng tôi có cần uống kháng sinh khi bị cảm cúm không. Câu trả lời là không. Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn, còn cảm cúm và cúm mùa đều do virus gây ra. Tự ý dùng kháng sinh không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, mà còn có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc về sau.
Câu hỏi khác là cảm cúm có tự khỏi không. Với người khỏe mạnh, phần lớn trường hợp sẽ thuyên giảm sau khoảng một tuần nếu chăm sóc đúng cách. Nếu triệu chứng nặng lên hoặc kéo dài bất thường, thăm khám vẫn an toàn hơn so với tự điều trị lâu ngày ở nhà.
Chúng tôi hy vọng những chia sẻ trên giúp bạn hiểu rõ hơn về cảm cúm và cúm mùa, cũng như biết cách chăm sóc bản thân và gia đình khi mùa dịch đến gần. Nếu có dấu hiệu bất thường khiến bạn lo lắng, đừng ngần ngại đến bác sĩ hoặc cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn chính xác.
