Chăm sóc người già hậu Covid và sức khỏe gia đình luôn là chủ đề khiến nhiều con cháu trong nhà trăn trở, nhất là khi thấy ông bà, cha mẹ bắt đầu hay quên. Ở chỗ chúng tôi, gần như tuần nào cũng có bạn đọc nhắn hỏi về việc người thân sau khi khỏi Covid bỗng nhớ trước quên sau, phản ứng chậm hơn hẳn so với trước kia. Trong bài này, đội ngũ chúng tôi muốn cùng bạn điểm lại những dấu hiệu suy giảm trí nhớ cần được chú ý sớm, để gia đình có thể can thiệp đúng lúc thay vì chủ quan cho rằng đó chỉ là chuyện tuổi tác.
Hậu Covid ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ người cao tuổi?
Không ít người sau khi mắc Covid-19 gặp tình trạng thường được gọi là sương mù não. Người bệnh cảm thấy đầu óc kém minh mẫn, khó tập trung, dễ quên việc vừa làm xong. Ở người lớn tuổi, tình trạng này thường rõ rệt hơn, vì não bộ vốn đã nhạy cảm với những thay đổi dù nhỏ.
Theo quan sát của bên mình qua nhiều trường hợp bạn đọc chia sẻ, phần lớn triệu chứng giảm dần sau vài tháng. Nhưng cũng có người duy trì dai dẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hàng ngày. Cơ chế đằng sau hiện tượng này khá phức tạp. Virus có thể gây viêm nhẹ ở một số vùng não. Bên cạnh đó, quá trình nằm viện dài ngày, ít vận động, thiếu oxy tạm thời trong giai đoạn bệnh nặng cũng góp phần khiến trí nhớ bị ảnh hưởng.
Chúng tôi từng trò chuyện với một bác sĩ lão khoa quen biết. Ông chia sẻ rằng ở người cao tuổi, não bộ cần nhiều thời gian hơn để phục hồi so với người trẻ. Đây cũng là lý do vì sao việc chăm sóc người già hậu Covid không thể chỉ dừng ở theo dõi phổi hay tim mạch, mà còn cần quan tâm đến cả tinh thần và trí nhớ của người bệnh.
Những dấu hiệu suy giảm trí nhớ cần chú ý sớm
Không phải lúc nào sự đãng trí ở người già cũng đáng lo. Tuy vậy, có một số biểu hiện gia đình nên theo dõi sát, đặc biệt trong giai đoạn hậu Covid.
- Hay hỏi đi hỏi lại cùng một câu trong thời gian ngắn, dù vừa được trả lời xong.
- Quên những việc quen thuộc như tắt bếp, khóa cửa, hay uống thuốc đúng giờ.
- Khó nhớ tên người thân, hoặc nhầm lẫn các sự kiện mới xảy ra gần đây.
- Dễ cáu gắt, thay đổi tính khí bất thường so với trước đây.
- Gặp khó khăn khi làm những việc từng thành thạo, ví dụ nấu ăn hay tính toán chi tiêu.
Nếu chỉ có một dấu hiệu và không lặp lại thường xuyên, có lẽ chưa cần quá lo lắng. Nhưng khi nhiều biểu hiện cùng xuất hiện và có xu hướng nặng dần theo thời gian, gia đình nên đưa người thân đi kiểm tra sớm hơn là chờ đợi.
Suy giảm trí nhớ do tuổi tác hay dấu hiệu bệnh lý?
Người lớn tuổi vốn dĩ đã có tốc độ ghi nhớ chậm hơn người trẻ. Đây là quy luật tự nhiên của quá trình lão hóa. Sự khác biệt nằm ở mức độ và tần suất. Quên một cuộc hẹn đôi khi là chuyện bình thường. Nhưng quên hoàn toàn rằng vừa có cuộc hẹn, hoặc quên luôn cả việc mình vừa ăn cơm, lại là câu chuyện khác hẳn.
Ở góc độ chuyên môn, sa sút trí tuệ và suy giảm nhận thức nhẹ là hai khái niệm gia đình cần phân biệt rõ. Suy giảm nhận thức nhẹ vẫn cho phép người bệnh tự chăm sóc bản thân, chỉ là chậm hơn và cần được nhắc nhở nhiều hơn trước. Sa sút trí tuệ nặng hơn, ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng sống độc lập của người cao tuổi. Vì ranh giới giữa hai tình trạng khá mong manh, chúng tôi luôn khuyên bạn đọc không nên tự chẩn đoán tại nhà mà nên hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc lão khoa.
Một câu chuyện thực tế đội ngũ chúng tôi từng đồng hành
Cách đây không lâu, một độc giả nhắn cho chúng tôi kể về mẹ mình, năm nay 75 tuổi. Sau khi khỏi Covid được ba tháng, bà bắt đầu quên đường về nhà, dù đó là con hẻm bà đã sống suốt bốn mươi năm. Gia đình ban đầu nghĩ đơn giản là do lớn tuổi mệt mỏi. Nhưng khi tình trạng lặp lại thêm hai lần nữa, họ quyết định đưa bà đi khám.
Kết quả cho thấy có dấu hiệu suy giảm nhận thức liên quan đến giai đoạn hậu Covid. May mắn là bà được phát hiện ở giai đoạn còn có thể cải thiện, nhờ phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống phù hợp. Câu chuyện này cũng là một trong nhiều tình huống được chúng tôi ghi lại trong quá trình xây dựng nội dung cho trang tin sức khỏe và đời sống của mình, nơi chúng tôi cố gắng tổng hợp kiến thức thực tế cho các gia đình Việt.
Chúng tôi kể lại câu chuyện này không phải để gây hoang mang, mà để nhấn mạnh một điều: đôi khi chỉ một dấu hiệu nhỏ, nếu được chú ý đúng lúc, có thể giúp cả gia đình tránh được giai đoạn khó khăn hơn về sau.
Chăm sóc người già hậu Covid: những việc gia đình nên bắt đầu ngay
Sau khi nhận ra dấu hiệu bất thường, nhiều gia đình bối rối không biết nên bắt đầu từ đâu. Theo kinh nghiệm bên mình tổng hợp được, việc chăm sóc người già hậu Covid nên đi theo hướng vừa hỗ trợ thể chất vừa kích thích trí não, thay vì chỉ tập trung vào một phía.
Duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày, chẳng hạn đi bộ quanh nhà hoặc tập dưỡng sinh, giúp máu lưu thông tốt hơn lên não. Bên cạnh đó, trò chuyện thường xuyên với người lớn tuổi, hỏi han về những chuyện trong ngày, cũng là cách kích thích trí nhớ khá tự nhiên mà không cần thiết bị gì đặc biệt. Giấc ngủ cũng cần được chú ý, vì thiếu ngủ kéo dài có thể làm chậm quá trình phục hồi của não bộ sau Covid.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về chủ đề này, bạn có thể tham khảo thêm bài viết về cách chăm sóc người cao tuổi giai đoạn hậu Covid mà đội ngũ chúng tôi đã tổng hợp khá chi tiết trước đó.
Vai trò của dinh dưỡng và các sản phẩm hỗ trợ trí nhớ
Chế độ ăn cũng góp phần không nhỏ vào việc bảo vệ trí nhớ cho người lớn tuổi. Cá béo, các loại hạt, rau lá xanh đậm là những thực phẩm thường được khuyến khích, vì chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho não bộ. Ngược lại, đồ ăn nhiều đường và chất béo bão hòa nên được hạn chế trong bữa ăn hàng ngày của người lớn tuổi.
Một số gia đình cũng cân nhắc sử dụng thêm sản phẩm hỗ trợ, chẳng hạn tìm hiểu về các loại thuốc bổ não dành cho người lớn tuổi để bổ sung dưỡng chất còn thiếu trong bữa ăn. Tuy vậy, chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm chức năng nào cũng nên có sự tư vấn của bác sĩ trước khi dùng, tránh tương tác với thuốc điều trị bệnh nền mà người lớn tuổi đang sử dụng.
Người thân từng nhiễm Covid nhẹ, có cần lo lắng về trí nhớ không?
Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được khá nhiều. Thực ra mức độ nặng nhẹ của đợt bệnh không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với ảnh hưởng lên trí nhớ về sau. Có người mắc bệnh nhẹ nhưng vẫn gặp sương mù não kéo dài, trong khi người khác trải qua đợt bệnh nặng lại phục hồi trí nhớ khá nhanh. Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào mức độ nặng nhẹ lúc mắc bệnh, gia đình nên quan sát trực tiếp biểu hiện hàng ngày của người thân sẽ chính xác hơn.
Khi nào cần đưa người thân đi khám chuyên khoa?
Không phải gia đình nào cũng biết thời điểm nên đi khám. Theo chúng tôi, nếu các dấu hiệu quên lặp lại nhiều lần trong một tuần, hoặc ảnh hưởng đến an toàn của người bệnh, chẳng hạn quên tắt bếp gây nguy cơ cháy nổ, đó là lúc nên đặt lịch khám ngay, không nên chần chừ thêm.
Việc khám sớm không đồng nghĩa là chắc chắn có bệnh nặng. Ngược lại, phát hiện sớm giúp bác sĩ đưa ra hướng can thiệp phù hợp, có thể chỉ là điều chỉnh sinh hoạt, bổ sung dinh dưỡng, hoặc tập luyện phục hồi chức năng nhận thức. Chúng tôi cũng khuyến khích bạn đọc theo dõi thêm các bài viết trong chuyên mục sức khỏe của trang, nơi cập nhật khá đều đặn những kiến thức liên quan đến chăm sóc sức khỏe gia đình.
Nhìn lại, suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi sau Covid là vấn đề cần được quan tâm nghiêm túc, nhưng không cần hoảng loạn. Gia đình nào phát hiện sớm và đồng hành đúng cách, người lớn tuổi vẫn có cơ hội duy trì cuộc sống minh mẫn, độc lập lâu dài. Đội ngũ chúng tôi hy vọng những chia sẻ trên giúp bạn có thêm góc nhìn khi chăm sóc người già hậu Covid và sức khỏe gia đình mình. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kéo dài, đừng ngần ngại đưa người thân đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn kỹ hơn.
